Kısaca
- Kilo kontrolünde kullanılan GLP-1 reseptör agonisti ilaçların safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli risk artışıyla ilişkili olduğu bildirildi.
- Safra kesesinde taş bulunan hastaların bu ilaçları kullanmadan önce hekim tarafından ayrıntılı değerlendirilmesi gerekiyor.
- Ağrı, ateş ya da sarılık gibi belirtiler görüldüğünde gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, popüler hale gelen ve halk arasında ‘zayıflama iğneleri’ olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkilerine ilişkin bilgi verdi. Uzman, bu ilaçların yalnızca doktor kontrolünde kullanılması gerektiğini vurguladı.
Obezite; kalp ve damar hastalıkları riskini artırıyor, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi sorunlara zemin hazırlıyor. Bu nedenle obezitenin önlenmesi ve kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor.
Safra kesesinde taş bulunan hastalar
Son yıllarda kilo kontrolünde kullanılan ilaçların yaygınlaşması, olası yan etkilere ilişkin soruları da beraberinde getirdi. Özellikle safra kesesinde taş bulunan hastalar, bu ilaçları kullanıp kullanamayacaklarını hekimlerine sıkça soruyor. İştahı baskılayan ve tokluk hissi sağlayan bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet programlarına kıyasla çok daha yüksek oranda kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Taş riski ve araştırma bulguları
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bir bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltarak kilo kaybına yardımcı oluyor. 2022 yılında JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan bir meta-analizde, 76 randomize kontrollü çalışma ve 100 binden fazla katılımcı değerlendirildi. Analize göre bu ilaçların kullanımı, safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli riski yaklaşık yüzde 37 oranında artırdı. Risk artışının kilo verme amacıyla kullanımda daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayanlara kıyasla göreceli bir artışı ifade ediyor.
Uzmanlara göre bu ilişkinin birkaç olası nedeni var. Hızlı ve belirgin kilo kaybı, safranın kolesterol açısından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabiliyor. Hızlı kilo veren diyetler ve obezite cerrahisi sonrasında da benzer bir durum görülebiliyor. Bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma fonksiyonunu etkileyebileceği, safranın kesede daha uzun kalmasının ise taş oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülüyor. Ancak bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde etkili olduğu kesin olarak söylenemiyor.
Değerlendirme ve kişiye özel karar
Op. Dr. Ali Can Yalı’ya göre safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnelerinin kullanımı için tek başına mutlak bir engel değil. Ancak hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi veya safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayan hastaların aynı şekilde ele alınmasının doğru olmadığı belirtildi. Özellikle safra taşına bağlı şikâyeti olan hastalarda tedavi öncesinde genel cerrahi hekimlerinin değerlendirme yapmasının daha uygun olduğu, gerektiğinde cerrahi tedavinin de gündeme gelebileceği ifade edildi.
Yalnızca zayıflama iğnesi kullanılacak olmasının, şikâyeti bulunmayan her safra taşı hastasının ameliyat edilmesini gerektirmediği vurgulandı. Zayıflama iğnesi kullanırken ortaya çıkan karın ağrıları basit bir yan etki olarak görülmemeli. Özellikle karnın sağ üst bölümünde şiddetli ya da uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş veya sarılık gelişmesi durumunda safra kesesi ve safra yollarına ait komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Uzman, zayıflama iğnelerinin uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli yararlar sağlayabileceğini belirtirken, bu ilaçların safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini hatırlattı. Safra kesesinde taş bulunan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmediğini kaydeden Yalı, mevcut safra kesesi hastalığının, geçmişteki şikâyetlerin ve tedaviden beklenen yararın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Zayıflama iğnelerinin mutlaka hekim kontrolünde kullanılması ve özellikle safra kesesi taşı bulunan hastalarda tedavi kararının kişiye özel verilmesi gerektiği vurgulandı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
